M. Gökhan Ahi

“Bırakın halk gerçekleri bilsin. Ülke o zaman güvende olur” A.Lincoln

Alan Adı (Dikta) Yönetimi – I

Hürriyet / E.Yaşam Eki / Eylül 2003

Türkiye’de bu yıl internetin 10. yılı kutlandı, ama Türkiye’ye özgü “tr” uzantılı alan adları (domain names) halen sorun olmaya devam ediyor. Sorunun kaynağı ise ODTÜ Alan Adı Yönetimi’nin yasallık zeminine oturmamış olması ve bildiğini okuma konusundaki ısrarıdır. Bu sebeple, ODTÜ Alan Adı Yönetimi milyonlarca dolarlık bir kaynağın yurtdışına akmasına yol açmıştır. İşin ekonomik boyutunu, teknik yetersizlik boyutunu ve  alan adı yönetiminin devlet memuru zihniyetini bir yana bırakarak işin hukuki ve fiili durumunu ortaya koyacağız:

  • Alan adlarının Türkiye’deki idaresi, internetin anavatanı Amerika’da kurulmuş ve Savunma Bakanlığı destekli İnterNic tarafından 1992 yılında, o zaman için en iyi altyapıyı elinde bulunduran  ODTÜ’ye verilmiştir. ODTÜ Alan Adı Yönetimi hiçbir yasaya veya başka bir düzenlemeye dayanmadan fiili olarak bu yetkiyi kullanmaya başlamıştır. İdare Hukuku ilkeleri düşünüldüğünde, alan adı tahsisi gibi kamusal yanı ağır basan hizmetler, devlet otoritesi tarafından yapılmış bir düzenlemeye ve dolayısıyla yetkiye dayanmalıdır.
  • Alan Adı Yönetimi’nin açılacak davalarda kendilerini taraf saymaması hukuk ihlali oluşturmaktadır. Verilen hizmetin yavaş işlemesi, başvurulara geç cevap verilmesi, satış sisteminin gerektiği gibi işletilmemesi ve fiyatların pahalı olması Tüketici Kanunu’na ve Ticaret Kanunu’na aykırılık oluşturmaktadır.
  • Ülkemizin politikalarında ve gelecek planlarında İnternete yeterince yer verilmemiş olması bu alanda boşluk doğurmuş, alan adı tahsis yetkisini elinde bulunduran ODTÜ Alan Adı Yönetimi’nin yer yer katı kurallar uygulamasına, yer yer de keyfi uygulamalar başlatmasına sebep olmuştur. İnternet kullanımın en yaygın olduğu ülkelerde bile, alan adı talepleri oldukça basit bir şekilde internet üzerinden karşılanmaktayken, ülkemizdeki alan adı talepleri ODTÜ tarafından bürokrasinin ağır çarkları arasına sıkıştırılmıştır.
  • Alan adı konusunda en geçerli kural, “ilk gelen alır” kuralıdır. Alan adı almak isteyen her kişi veya kuruluş, alacağı alan adının 3. kişilerin haklarını ihlal etmediğini, aldığı alan adının yasalara ve diğer düzenlemelere uygun olacağını taahhüt etmektedir.  Eğer alan adının haksız olarak kullanıldığı düşünülüyorsa olay mahkemeye ya da bu konuda yetkilendirilmiş hakemlere intikal ettirilmektedir. ODTÜ Alan Adı Yönetimi ise, başvuruların marka ya da ticaret sicil belgeli olmasını şart koşmuştur. Bu durum, ileride çıkacak anlaşmazlıkları ve alan adı ticaretini önlemek adına iyiniyetli bir girişim olarak değerlendirilebilirse de, alan adı taleplerinin yurtdışına kayması sonucunu doğurmuştur. Bazı talepler de, marka veya sicil belgesi olmasına rağmen jenerik (genel, mesleki ve cins ad) olarak değerlendirilmiş ve reddedilmiştir. (Örneğin balkan.com.tr, elit.com.tr)  Alan Adı taleplerinin sıkı bir kontrole tabi tutulması ve alan adı yönetiminin adeta bir mahkeme gibi hak sahibini belirlemesi, konunun mahkemelere intikalini ve alan adı konusunda emsal kararların çıkmasını da engellemiştir.
  • Önceden verilmeyen jenerik adlar, daha sonra “gen.tr” olarak koşulsuz ve belgesiz verilmeye başlanmıştır. Belgeye dayalı verilen “com.tr” alan adına karşın aynı alan adının “gen.tr” olarak her isteyene verilmesi haksız rekabet oluşturmaktadır. (Örneğin, kelebek.com.tr, kelebek.gen.tr) Jenerik adların belgeye dayanmak koşuluyla “com.tr” olarak da verileceği, hak sahibinin kura ile belirleneceği yönündeki girişimler de haksız rekabete yol açacak niteliktedir.
  • Sıkı düzenlemelerin aksine keyfi tutumlar da oldukça eleştiri toplamıştır. Örneğin, “org.tr” alan adı, kuruluş kanunu ya da tüzükle kurulmuş organizasyonlara verilebiliyorken, Bilişim Şurası adı altında yapılan toplantının resmi sitesine “bilisimsurasi.org.tr” adı tahsis edilmiştir. Şehir isimleri kimseye verilmiyorken her nasılsa “İstanbul.com.tr” ismi özel bir şirkete verilmiştir. 406 sayılı kanunun 1. maddesine göre tamamen özel bir şirket olan Türk Telekom A.Ş. halen sadece devlet kurumlarının kullanabildiği “gov.tr” alan adını kullanmaktadır.
  • Eleştirilerin iyice arttığı ve bir çok internet kullanıcısısın ODTÜ Alan Adı Yönetimi’nin varlığını tartışmaya başladığı sırada İnternet Kurulu altında çalışacak bir DNS Çalışma Grubu kurulmuştur. Bu grup, alan adı sorunlarını çözmek için ve hak sahipliğini belirlemek amacı taşımaktadır. Bugüne kadar da bir çok alan adı talebini değerlendirmiş, bazı alan adı taleplerinin reddine, bazılarının da kabulüne karar vermiştir. Ancak, çok önemli bir hukuk kuralı ihlal edilmiştir. Ulaştırma Bakanlığı’na sadece danışma hizmeti veren bir kurulun altında icracı başka bir kurul oluşturulmuştur. Görüş bildirmekle görevli bir kurulun altında çalışan bir çalışma grubunun vermiş olduğu kararlar nasıl uygulanacaktır, bu hususun tartışılması gerekmektedir.

Açıklanan sebeplerden dolayı, ODTÜ Alan Adı Yönetiminin işlevinin sorgulanması, yeterliliğinin denetlenmesi, bu konudaki tekelinin kaldırılması yolunda yasal düzenlemelerin yapılması gerekmektedir. Kimsenin interneti bilmediği bir zamanda ODTÜ Alan Adı Yönetimi’nin ileriyi görmüş olması ve bu hizmeti başlatmış olması ne yazık ki bu sonucu değiştirmeyecektir.

Reklamlar

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s

Information

This entry was posted on 29/09/2003 by in Bilişim Hukuku, Hürriyet E.Yaşam and tagged , , , , .

Follow me on Twitter

RSS Bilişim Hukuku Bülteni

  • Bir hata oluştu; besleme kapalı gibi görünüyor. Lütfen daha sonra tekrar deneyin.
%d blogcu bunu beğendi: